БИ ГАЖИГ

Тийм ээ, би гажиг. Үүнийг эргэн тойрны минь олон хүн баталсан болохоор би одоо хэнээс ч нуухгүй хэлж чадна. Би гажиг өө.

Нэг өдрийн амьдралыг минь сонсоод та надад лавтай итгэж, “Ямар гажиг вэ” гээд чичилнэ биз.

Би өглөө эрт гэрээсээ гарч ажил руугаа явах замдаа зам товчилж өвс, шороон дээгүүр явдаггүй, хайс ч давдаггүй. Харин явган хүнд зориулсан засмал замаар явах гэж 10, 20 алхам хазайдаг. Гутлынхаа улыг жаахан ч гэсэн элээчих юмсан, хэд алхаад өөрийгөө ядраачих юмсан гэхдээ л замаа товчилдоггүй юм. Тэгээд автобусанд ороод хоосон суудал байвал сууна аа. Харин хэн нэгэн надаас ахмад настан, эсвэл бага ангийн хүүхэд ороод ирвэл суудлаа тавиад л өгчихдөг. Босоогоороо хэдэн буудал явчихад хөл чилээд, автобус огцом тормозлох үед гар өвдөж л байдаг юм. Унаанаас бууж зам гарах гэж нэг шүлэг бичихээс ч илүү цаг зарна. Явган хүний гарцны улаан гэрэл ассан байх үед зам дээр ямар ч машин байхгүй байсан ч би гадас шаасан мэт дороо зогсдог. Харин ногоон гэрэл асангуут шууд алхана. Хэн нэгэн жолооч явах гэхэд нь алхаагаа сааруулж хуруугаараа ногоон гэрэл рүү заана. “Жолооч баруун гар тийшээ эргэх үедээ явган хүнд зам тавих ёстой” гэдэг өгүүлбэр бол саяхан төгссөн жолооны курсээс үлдсэн цорын ганц дүрэм. Би жолооч болох гэж курст ороогүй, жолооч нартай хэрэлдэх гэж л дүрэм судалсан юм. За тэгээд улаан гэрлээр гарч байгаа том хүмүүст юу ч хэлж чадахгүй хэрнээ хүүхэд, хүүхдээ хөтлөн гарч байгаа хүмүүст ам хэлээ билүүдэн дүрэм тайлбарлана.

Нэг удаа ийм явдал боллоо. Улаан цайм улаан гэрлээр бага насны хүүхдээ дагуулсан эцэг эх гарав. Дараагийн гэрлэн дохион дээр би тэднийг гүйцэн ирж хүүхдэд хандан “Явган хүмүүс явган хүний ногоон гэрлээр л зам гарах ёстой” гэтэл бяцхан охин “Машин байхгүй байхад гарч болно” гэж хэвлүүхэн хэлээд тас ширвэв. Эх нь ч хялайж байна. Эдгээр жирийн хүмүүст би харь гарагаас ирсэн гажиг бололтой. Гэнэт гэдэн хөдлөөд “Эгч нь цэцэрлэгийн багш юм аа. Хүүхдүүддээ дандаа ногоон гэрлээр гараарай гэж захидаг” гэж залж орхивол эхийн харц зөөлөрч “Дахиад тэгэхгүй ээ” гээд шивнэн гарцан дээр надтай зэрэгцэн зогслоо. Хааяа худлаа хэлэх тустай юм билээ.

Ийнхүү сажилсаар би ажлын газраа өнгөрөн нэлээд алхана. Самуурсандаа биш л дээ. Цагаан зураас л хайж яваа нь тэр. Замд таарсан нөхөд минь аль хэдийнээ нөгөө талд гарчихсан “Өө гажиг аа. Хүмүүс зөрчих л гэж дүрэм зохиодог юм.”, “Ажлаасаа хоцорлоо, гүйгээч ээ”, “Чам шиг гарцаар гардаг хүн байна уу” гээд л хашхирч гарна даа. Би яахав хурдан хурдан алхсаар цагаан шугамандаа хүрч санаа амран зам гарна.

Ажил үргэлжилсээр цайны цаг ирнэ. Тэгээд дэлгүүр, цайны газар орох үед хэн нэгэн идэх юмныхаа цаас, тамхины гялгар гадар, лаазны сав гэх мэт хогоо хаявал би араас нь тахиа мэт тоншлон түүнэ. “Хогонд гэр бий” гэж хэлээд хогийн сав руу алхах намайг хараад “Гажиг” гэж хэлдэг биз.

Энэ тухай бичих болсон шалтгаан өнөөдөр надтай тохиолдож, өдөржин бодлоос салахгүй намайг тарчлааж байгаа тул шөнийн нойроо хумслан би гажиг гэдгээ илчилж байна.

Өдөр гадуур явж байтал эцэг, хүү, охин 3 зайрмаг барьсаар дэлгүүрээс гарахтай тааралдав. 3-4 насны охин зайрмагны цаасаа шууд л газар хаях нь тэр. Аав нь, 8 настай ах нь таг дуугүй, дүлий дүмбэ. Би тэссэнгүй цаасыг авч, тэр чигээрээ дэлгүүрт орон, үүдэнд нь байх хогийн саванд хийлээ. Аав нь над руу муухай харсан байх гэж айсандаа эргэж хараагүй юм. Харин “Миний охин цаасаа хогийн саванд хаяж байгаарай” гэх дууг сонсоод уртаас урт амьсгаа авсансан.

Тийм ээ, би зам товчлох гэж замгүй газраар явдаггүй, ногоон гэрлээ хүлээж, цагаан шугамаараа гардаг, хог хаядаггүй, найз нөхдийнхөө хаясан хогийг түүдэг, шүлсээ хаядаггүй, ил задгай бие засдаггүй, ямар ч дүрэм хууль зөрчдөггүй ГАЖ АМЬТАН.

Энэ бүхнийг юуны төлөө хийдэг вэ, яагаад ийм гаж юм бэ гэж үү.

Хариулт нь: Би гажиг болмооргүй байгаа болохоор.

·        ЗЦГ-ын статистик мэдээллээс үзэхэд 2012 оны эхний хагас жилд осол, хэргийн 30294 дуудлага хүлээн авчээ. Үүнээс хүний амь нас, эрүүл мэнд, эд хөрөнгө хохирсон осол нь 8383 байна. Ослын улмаас 185 хүн амь насаа алдаж, 512 хүн гэмтжээ. Үүнийг өнгөрсөн оныхтой харьцуулахад нас барсан хүний тоо 21.7, гэмтсэн нь 16.4 хувиар өссөн. Зам тээврийн ослын улмаас 21 хүүхэд нас барж, 248 хүүхэд хүнд болон хүндэвтэр гэмтэл авчээ.

·        Эх сурвалжаас үзэхэд Улаанбаатар хотын хэмжээнд 1 жилд 340 мянган тонн хог хаягдал гардаг. Үүний ойролцоогоор 20-иод хувийг цаасан хог хаягдал эзэлдэг байна. Цаас бол микро организмын нөлөөгөөр задардаг материал учраас хаягдал болсон тохиолдолд ялзарч өвчин үүсгэгч нянг үржүүлдэг бөгөөд метан хэмээх нүүрсхүчлийн хийгээс 23 дахин хүчтэй хорт хийг ялгаруулж, дэлхийн дулааралд тэр хэмжээгээр сөргөөр нөлөөлдөг гэнэ. Судлаачдын тооцоолсноор 1 тонн цаасыг дахин боловсруулснаар 17 модыг тайрагдахаас сэргийлж, дундаж хэмжээний хувийн орон сууцыг 2 жил цахилгаанаар таслахгүй хангах хэмжээний энерги, суултуурын усыг 2000 удаа татсантай тэнцэх хэмжээний усыг хэмнэхийн зэрэгцээ агаарын бохирдлоос сэргийлж чадна. Нийслэлийн хэмжээнд 250 жолооч,  250 ачигч, 300 гаруй цэвэрлэгч ажиллаж байна гэж тооцвол хог тээвэрлэх ажилд 800 гаруй ажилтан ажиллаж байна.

·        Хог хаягдал ямар хугацаанд задарч устдаг вэ?

Хөөсөнцөр 1 сая жил

Хуванцар сав 1 сая жил

Ундааны лааз 200-500 жил

Хүүхдийн памперс 90 жил

Консервны лааз 90 жил

Ширэн гутал 45 жил

Ноосон оймс 1жил

Цаасан уут 1сар

Гадил жимсний хальс 3-4 долоо хоног

Тамхины үлдэгдэл 3 сар

Бохь 5 жил

·        http://chimegscoffeebreak.blogspot.com/2009/05/blog-post.html Энэ блогоор зочлоод үзээрэй. Шүлсний талаар сонирхолтой зүйл байна.

·        http://1010.mn/hog-bolgon-ezentei/ Хог болгон эзэнтэй гэнэ.

НҮБ - "ХҮРЭЭЛЭН БУЙ ОРЧИН"

2001 оны хавар. 

Нэг өдөр хичээлээсээ иртэл ээж: -Байгалийн доройтлын талаар чамд бичсэн юм байна уу? гэлээ. Би: - Байхгүй, харин хэдэн гэрэл зураг байгаа гэтэл - Түүнийгээ өгчих, ээж нь хот руу явуулах гэсэн юм гэв. Учрыг нь олоогүй би шатсан модон дээр суусан шувуу, гандсан тал, ширгэсэн горхины зургуудаа өгөв. Гэтэл хэд хоногийн дараа НҮБ-ын "Хүрээлэн буй орчин" сэдэвт бага хурлын төлөөлөгчөөр Улаанбаатар явах болсноо мэдээд хөл газар хүрэхгүй баярласан юм.

200 гаруй сурагч цугларсан бага хурал ёс төгөлдөр эхэллээ. Бид бүгдээрээ "Найрамдал" зусланд байрласан бөгөөд нэгдсэн журмаар автобусанд сууж өдөр бүр Хүүхдийн ордонд чуулдаг байлаа. Ихэнх нь 9-10-р ангийн \бидний үед хамгийн ахлах анги\ хүүхдүүд байсан тул их л нухацтай зүйлийн талаар хэлэлцдэг байсан юм. Чуулганы төлөөлөгчдөөс хамгийн бяцхан нь 3-р ангийн нэг охин байсан бол би 6-р ангийн сурагч, багаасаа 2-т орж байв. Тиймээс бид 2-ыг их өхөөрдөнө. Ах, эгч нарын зараалд их гүйдэг байлаа.

Чуулган дээрээ бид баг болж хуваагдаад байгальд тохиолдоод байгаа олон олон асуудлыг хэлэлцэж, түүнээс гарах шийдвэрийг хайж байсан юм. 

Манай багийн нэр "Доройтол". Байгалийн доройтлын талаар хэлэлцдэг байв. Одоо санаж байгаагаар "Нөхөн сэргээлт", "Ой мод" гэх зэрэг багууд байсан. 

Бид юунаас болж байгаль, экологийн байдал доройтоод байгааг хүн бүр хэлээд, түүнийгээ боловсруулж Засгийн газарт хүргүүлж байсан санагдана. Жишээ нь: үлийн цагаан оготно, ой иддэг шавьж, хүний буруу үйлдлээс гарсан түймэр, голын эхийг бохирлосноос болоод үүссэн татралт, царцааны нүүдэл, эрвээхийний нүүдэл... 

2001 онд энэ талаар хэлэлцэх асуудал цөөн агаад энгийн байлаа. Хурц хурц үгс урсан, байгаль дэлхий ирээдүйд доройтохыг хүн бүр зөгнөж байсан ч яг одоогийнх шиг гандсан тал, шатсан, хорхойд идэгдсэн ой, ширгэсэн нуур, гол, горхи,бохирдсон агаар, дахин сэргэхээ больтлоо хогонд дарагдаж, идэгдсэн хөрсийг нүдэндээ харж, төсөөлж чадаагүй юм.

Сурагчид бид тэр үеийнхээ л чадах чинээгээр байгалиа хамгаалах, нөхөн сэргээхийг хичээж Экологийн Дээд Сургуулийн хашаанд "Хүслийн ой" байгуулж, тарьсан мод бүртээ "Байгаль эхийн төлөө" хүслээ шивнэсэн дарцаг өлгөж байлаа. \Одоо энэ сургууль хаана байдаг бол? Ойгоо очиж харах юмсан\

Энэ чуулганаас миний олж авсан хамгийн том зүйл бол ИЛ ЗАДГАЙ ХОГ ХАЯХАА БОЛЬСОН явдал юм. Мөн найз нөхдөө ч хог хаяулахгүй хориглож, зөв хэвшилд дадуулах гэж хичээдэг болсон.

"Хүрээлэн буй орчин"-ыхоо төлөө сэтгэл нэгдэж байсан энэ сурагчид одоо том залуус болцгоосон. 

Хэрвээ та энэ зурган дээр байгаа бол бүгдээрээ дахин нэгдэж, дахин нэг "Хүслийн ой" байгуулж, хүүхэд насны эх орноо онгон дагшнаар хадгалах гэсэн гэгээн мөрөөдлийнхөө төлөө тэмцье.

Хэн хэн, хаана явна? 

"Хүрээлэн буй орчин" чуулганы төлөөлөгч Г.Мандах
\FB-д зургийг томоор нь тавив.\

ЭХ ОРОН БИ ТАНЫ АНГИР

Буянтай сайхан ижий минь

Цайныхаа дээжийг өргөсөн

Буурал болсон эцгийн минь

Цайлган сэтгэл уягдсан

Уяхан туяхан эгчийн минь

Цацлын сүү өргөгдсөн

Ухаан тэнүүн ахын минь

Хуурын аялгуу шингэсэн

Өөрөө би сонгоогүй

Бурхнаас надад заяасан

Өндгөө дарсан бүргэд шиг

Өмөөрч намайг түших

Эмээгийн юүлсэн өрөм шиг

Өглөг нь надад ирэх

Ээлийн тогтуун нуур

Эх орон таны би ангир

By Ma

МАНДАХ НАРАН ӨӨД... 1

ОРШИЛ

Би 10 жилийн сурагч байхдаа их идэвхтэй хүүхэд байж билээ. Чадах чадахгүй бүх л зүйл рүү тэмүүлж чадахыгаа хийж, чадахгүйгээ оролдсоор сурагч насаа үдсэн. Тиймээс ч бага насандаа өөрийнхөө юунд авьяастай, авьяасгүйг мэдэж ямар зүйл миний анхаарлыг илүү их татаж байгааг илрүүлсэн юм.

Хамгийн дуртай ажил, хайртай хүүхэлдэйн киногоо орхиод, хоол ундаа умартан хийдэг байсан зүйл маань ХАНЫН СОНИН. Гэрийн даалгавраа хийж дуусчихаад, дутуу уншсан ном байхгүй бол шууд л ангидаа болон сургуульдаа зориулж ханын сонин хийдэг байв. Тэр үедээ байсан хүүхдийн бүх хэвлэлүүдийг захиалж уншин ангийнхандаа аль мэдээллийг хүргэх вэ гэж хайдаг, өөртөө таалагдсан онч мэргэн үгсийг тэмдэглэлийн дэвтэр дээр нямбайлан бичдэг байлаа. Сэтгүүлч болох гараа маань ханын сонингоос эхэлж, ирээдүйд би ямар хүн болж төлөвших нь нэгэн сонин дээрээс уншиж, хүн бүрт хүргэмээр байсан дараах үгнээс ихээхэн хамаарч билээ.

“Хүн цаг бүр зорилготой, өдөр бүр зорилготой, долоо хоног бүр зорилготой, сар бүр зорилготой, жил бүр зорилготой, насан туршийн зорилготой байх хэрэгтэй.”

Ийнхүү би ямар зорилготой вэ? хэмээн өөрөөсөө асууж хариултаа олсноор миний хэтийн зорилго тавигдаж, зорилгодоо заавал хүрнэ гэсэн бас нэгэн зорилго тусгагдсан. Хэт их мөрөөдөмтгий хүүхэд байсан болохоор өөрийгөө ирээдүйд ямар хүн болсон байхыг янз бүрээр төсөөлдөг байсан ч эцсийн эцэст БИ МОНГОЛ УЛСДАА ХЭРЭГТЭЙ ХҮН БОЛНО гэдэг ганц л хариулт байдаг байсан нь миний хэтийн зорилго байлаа.

Дээрх онч мэргэн үгийг уншсанаас хойш тэмдэглэлийн дэвтэр, бал 2-с салаагүй. Би өнөөдөр юу хийх вэ, маргааш, энэ 7 хоногтоо ямар ажил амжуулж, энэ сардаа ямар амжилт гаргах вэ хэмээн бичиж, бичсэн зүйлээ биелүүлэн улаан балаар дарсаар хэдэн дэвтэр, бал “цааш нь харуулсан”.

Өдий хүртэл миний хэтийн зорилго өөрчлөгдөөгүй. Эх орныхоо төлөө, ирээдүйн хөгжлийнх нь төлөө би сурч, боловсорч байна. Биеэ засаад, гэрээ зас, гэрээ засаад төрөө зас гэдэг. Энэ жилээс биеэ засаж, боловсруулахын хажуугаар гэрээ засаж эхлэх цаг нь боллоо гэж үзээд хөх тэнгэрийн нутаг руугаа хүлгийн жолоо залахаар бэлдээд байна.

Тэмдэглэлийн дэвтрийн хуудсаа эргүүлэх мөч иржээ, гэхдээ би “өөрийгээ хөгжүүлэх” гэсэн бичгээ улаан балаар дарахгүй, магадгүй хэзээ ч дарахгүй байх. Би багаасаа л юм юм руу тэмүүлсэн сонин хүүхэд байсан...

ДОРОГАЯ ЛАНЬСЫ!!!

www.spodsnezhniki.narod.ru - c

Друзья - это те люди, которые думают и чувствуют одинаково. Которые способны понять со взгляда и помолчать, когда слова не нужны

Друзья - это те люди, которые, как и ты, узнали счастье и горе, радость встреч и боль потерь. Которые всегда готовы подставить плечо и протянуть руку помощи

Друзья - это те люди, которые несут тепло и свет в самые холодные и пасмурные дни. Благодаря им понимаешь, что ты не одинок, и всё, что было - было не зря

Спасибо дорогая, за то что всегда рядом со мной!!!

LET’S GREET EACH OTHER PROPERLY

We are learning many things as we live in developed society. But most importantly we need to learn the proper greeting now that we’re among civilized people.

Specially, when we first meet someone, we hardly ever say our name, and just shake hands. Sometimes girls only save strangers number, regarding to his or her financial success, and what he or she does for living. I think that’s breaking the tradition. You can only see two guys sitting next to each other, exchange snuff, and talking about weather and such on TV.

I have met a lot of people, living in Russia and in the US. Some were nice, some were not so friendly. I personally believe there are more good people than the bad. I mean of there’s no point of alienating yourself from others and feel lonely. It just puts in mind prison.

I think we should all greet each other with respect, no matter what they do for living or what they drive. So let’s just we proper greeting and we use it in our beautiful Mongolian language.

By MA 2009

Translate by Billy